مراحل انجام معاملات در بورس کالای ایران

1. دريافت كد معاملاتی مشتری در بورس كالا
اولين قدم براي خريد هر نوع كالاي عرضه شده در بورس كالا تكميل مشخصات خريدار جهت دريافت كد مشتري در بورس كالاست. اين مرحله فقط براي يك بار انجام مي گيرد و ضرورت دارد هر خريدار در بورس كالا، از طريق كارگزار خود اقدام به دريافت كد مشتري نمايد. مدارك لازم براي دريافت كد مشتري، براي مشتري حقيقي يا حقوقي متفاوت است.
1.1. مدارك و اطلاعات لازم جهت دريافت كد (اشخاص حقيقي)
  • اصل و فتوكپي شناسنامه
  • اصل و فتوكپي كارت ملي
  • تكميل فرم درخواست کد مشتریان حقيقي (شامل اطلاعاتي از قبيل: كد ملي، شماره حساب بانكي ، آدرس و كد پستي، تلفن تماس)، فرم درخواست را از اینجادریافت نمایید.
  • تکمیل فرم احراز هویت مشتریان حقیقی، فرم مورد نظر را از اینجادریافت نمایید.
  • افتتاح حساب وکالتی (سپرده کوتاه مدت) در یکی از بانکهای مورد تایید بورس کالا جهت واریز مبالغ پیش دریافت معاملات و تکمیل فرم وکالتی بانک مربوطه.
1.2. مدارك و اطلاعات لازم جهت دريافت كد (اشخاص حقوقي)
  • اصل و فتوكپي روزنامه رسمي ثبت شركت
  • اصل و فتوكپي روزنامه رسمي آخرين تغييرات شركت
  • فتوکپی شناسنامه و کارت ملی اعضا هیئت مدیره شرکت
  • فتوکپی اساسنامه شرکت
  • تكميل فرم درخواست کد مشتریان حقوقي (شامل اطلاعاتي از قبيل: آخرين تركيب اعضاي هيئت مديره، ليست سهامداران داراي سهام 10% و بالاتر، صاحبان امضاي مجاز، ارائه شماره حساب جاري شخص حقوقي و حساب غیرجاری (وکالتی) جهت پیش دریافت)، فرم درخواست را از اینجادریافت نمایید.
  • تکمیل فرم احراز هویت مشتریان حقوقی، فرم مورد نظر را از اینجادریافت نمایید.
  • ارائه آخرین صورتهای مالی و گزارش حسابرس قانونی
  • کپی کارت اقتصادی شرکت
  • اعلام شناسه ملی شرکت (قابل دریافت از اداره ثبت شرکتها)
  • سایر مدارک، مجوزها و مستندات مثبته در خصوص فعالیت مشتری در حوزه های مرتبط با کالاهای مورد درخواست (پروانه بهره برداری، نامه وزارت صنایع و معادن، گواهی فعالیت صنعتی و سایر مدارک مبنی بر فعالیت در زمینه مرتبط)
  • افتتاح حساب وکالتی (سپرده کوتاه مدت) در یکی از بانکهای مورد تایید بورس کالا جهت واریز مبالغ پیش دریافت معاملات و تکمیل فرم وکالتی بانک مربوطه
2. خرید کالا
2.1. تكميل فرم درخواست خريد
براي هر بار خريد مي بايست فرم سفارش خريد كالا به وسيله خريدار تكميل گردد. در اين فرم خريدار، مشخصات دقيق كالاي مورد نياز خود را به همراه نام توليد كننده كالا، قيمت خريد و دیگر موارد مورد نظر مشخص مي نماید. كارگزار خريدار امكان خريد كالاي مورد درخواست را بررسي نموده و در صورت ضرورت با توليدكننده در مورد عرضه كالا رايزني مي كند.
2.2. واريز پيش پرداخت
در صورت امكان تهيه كالا، موضوع به اطلاع خريدار مي رسد و ضروری است که خريدار، 10% ارزش تقریبی كالاي مورد سفارش خود را به عنوان تضمین خرید کالا در حساب وکالتی معرفی شده به بورس کالا واريز نمايد. برای کالاهایی که در رینگ صادراتی فروخته می شوند مبلغ تضمین خرید 5% ارزش کل کالای مورد سفارش می باشد. در برخی موارد میتواند نحوه پرداخت، زمان و میزان پیش پرداخت توسط بورس کالا تغییر و در اطلاعیه عرضه ذکر شود. (برای محصولات فولادی واریز پیش پرداخت می بایست معادل 100% ارزش تقریبی کالای مورد سفارش و 24 ساعت قبل از شروع رینگ پرداخت شود.)
2.3. خريد كالا در تالار معاملاتی و فرآیندهای پس از آن
كارگزار در زمان عرضه كالا در رینگ مربوطه، در صورت لزوم طبق درخواست خريدار و سقف قیمتی تعیین شده توسط وی و با توجه به شرایط موجود در رینگ معاملاتی با سایر كارگزاران رقابت نموده و در صورت عرضه كافي كالا به قيمت پایه اعلام شده توسط فروشنده، كالا را خريداري مي نمايد. پس از خريد كالا در تالار و تخصیص کالای مورد نظر، مبلغ پیش دریافت به حساب پیش دریافت کارگزاری واریز و اطلاعيه خريد كالا به وسيله كارگزار تنظيم شده و برای خريدار ارسال مي گردد. در اين اطلاعيه جزئيات خريد و قيمت به همراه حق الزحمه كارگزاري، بورس و سایر کسورات قانوني درج مي شود. مطابق با قوانین مالیاتی مصوب جمهوری اسلامی ایران مالیات بر ارزش افزوده نسبت به کلیه محصولات مورد معامله در بورس کالا اخذ میگردد. (بجز رینگ کشاورزی، رینگ صادراتی و قراردادهای مشتقه)
  • واريز مابقي وجه خريدار بايد حداكثر تا ساعت 10 صبح روز سوم کاری پس از خرید کالا در تالار، مابقي كل مبلغ كالاي خريداري شده را براساس اطلاعيه خريد به حسابهاي بورس مندرج در اطلاعیه خرید واريز نموده و فيش بانكي را به كارگزاري ارسال نمايد. ضمنا ضروری است كه نام واريزكننده وجه كالا حتما با نام خريدار يكسان باشد و کد شناسه صحیح هر قرارداد در فیش واریزی قید گردد و فیش مالیات بر ارزش افزوده نیز ارائه گردد.
  • تسويه حساب با پاياپاي پس از واريز مابقي وجه كالا از طرف خريدار، كارگزار خریدار اقدام به تسويه حساب با اتاق پاياپاي نموده و مدارك تسویه كالا را تكميل كرده و درخواست ثبت سفارش را به كارگزار فروشنده تحويل مي نمايد.
  • تعيين پيمانكار حمل بار در اين مرحله بايد پيمانكار حمل بار و آدرس محل تخليه به وسيله خريدار مشخص شده باشد.
  • پيگيري دريافت ثبت سفارش از فروشنده در اين مرحله كارگزار خريدار پيگيري هاي لازم جهت ثبت سفارش را انجام مي دهد تا تاييدیه سفارش را از كارگزار فروشنده ‌دريافت نماید.
  • دريافت حواله توليد كننده حواله فروش را صادر كرده و خریدار از صدور حواله اطلاع پيدا مي كند.
  • پيگيري خريدار براي حمل كالا در اين مرحله خريدار پس از برقراري ارتباط با فروشنده، هماهنگي هاي لازم را با پيمانكار حمل كالا انجام مي دهد تا كالا را تحويل بگيرد.
  • پيگيري خريدار در خريدهاي سلف در خريدهاي سلف، خريدار يك هفته قبل از موعد تحويل كالا، با فروشنده ارتباط برقرار نموده و پيمانكار حمل كالا را تعيين مي نمايد.
  • درخصوص رینگ محصولات صنعتی (فلزی و سیمان) و رینگ محصولات نفت و پتروشیمی، داشتن کد اشتراک از برخی عرضه کنندگان (شرکت فولاد مبارکه اصفهان، شرکت بازرگانی پتروشیمی، شرکت سیمان کردستان و ...) ضروری میباشد.
3. قراردادهای قابل معامله در بورس کالای ایران
3.1. قرارداد نقدي
در اين قرارداد،‌ خريدار مي بايست كل مبلغ قرارداد را به صورت نقد پرداخت كند و فروشنده نيز كالاي مورد معامله را به خريدار تحويل دهد. در اين قرارداد، كل مبلغ در زمان انجام معامله توسط خريدار پرداخت مي گردد و فروشنده متعهد مي شود در سررسيد مشخص كالاي مورد معامله را به خريدار تحويل دهد.
3.2. قرارداد سلف
در اين قرارداد، كل مبلغ در زمان انجام معامله توسط خريدار پرداخت مي گردد و فروشنده متعهد مي شود در سررسيد مشخص كالاي مورد معامله را به خريدار تحويل دهد.
3.3. قرارداد نسيه
قراردادي است كه كالا به صورت فوري به خريدار تحويل داده مي شود و بهاي آن در تاريخ سررسيد، به فروشنده پرداخت مي گردد.
3.4. قرارداد آتي
در اين قرارداد، خريدار و فروشنده طبق عقد صلح توافق مي كنند، در سررسيد معين، كالاي استاندارد شده اي را به قيمتي كه زمان انجام معامله تعيين می كنند، معامله نمایند.
4. انواع سفارشات از لحاظ نوع
4.1. سفارش به قيمت باز
سفارشي است كه خريدار يا فروشنده تعيين قيمت معامله را به کارگزار خود واگذار مي کند.
4.2. سفارش به قيمت محدود
سفارشي است که خريدار (فروشنده) حداکثر (حداقل قيمت) معامله را مشخص مي کند.
4.3. سفارش به قيمت مقطوع
سفارشي است که خريدار (فروشنده) قيمت معيني را براي انجام معامله مشخص مي کند.
5. روش انجام معاملات در بورس كالا به وسیله کارگزار(سیستم تک کالایی)
مدت زمان انجام معاملات در رینگ معاملات بورس كالا (بدون لحاظ زمان توقف) سه دقيقه است كه به شرح زير صورت مي گيرد:
  • زمان سبز (یک دقيقه) در این زمان دستورات خرید و فروشی که قبل از تالار و در زمان اعلام شده در سیستم ثبت شده است، در سیستم به نمایش در می آید. در این زمان کارگزار خریدار مجاز به تغییر قیمت (افزایش یا کاهش)، کاهش تناژ و یا حذف سفارش می باشد.
  • زمان زرد (یک دقیقه) پس از اتمام زمان سبز، زمان زرد شروع مي شود كه اصطلاحا" به زمان حراج معروف است. در طي زمان حراج قيمت قابل تغيير است، بدين ترتيب که فروشنده فقط مجاز به کاهش قيمت پيشنهادي خود بوده و خريدار مي تواند قيمت بالاتري را (حداکثر تا سقف پیشنهادی فروشنده) پيشنهاد دهد. با توجه به شرايط بازار و درخواست ناظر تالار و تا میزان حداکثر افزایش عرضه اعلامی در اطلاعیه عرضه و ثبت شده در سیستم، امكان افزايش عرضه از طرف كارگزار فروشنده در 20 ثانیه ابتدایی اين زمان وجود دارد. در اين مرحله كارگزار خريدار مي تواند قيمت پيشنهادي را بپذيرد و يا قيمت پايين تري (سقف قیمت خرید مورد نظر) را پيشنهاد بدهد؛ همچنین کارگزار خریدار می تواند تا قبل از قبول قیمت فروشنده تقاضای خود را کاهش دهد. در صورت عدم کشف نرخ در زمان زرد، این زمان قابلیت تمدید تا دو دوره دیگر به پیشنهاد کارگزار خریدار یا فروشنده به منظور تغییر قیمت از سوی طرفین و کشف نرخ را دارد.
  • زمان قرمز (يك دقيقه) (زمان رقابت یا زمان حراج) اگر مقدار تقاضايی که سقف قیمت پیشنهادی فروشنده را پذیرفته، بيش از مقدار عرضه باشد معاملات وارد زمان رقابت مي شود و در اين زمان كارگزار خریدار مي تواند قيمتي بالاتر از قيمت فروشنده پيشنهاد نمايد و اجازه کاهش یا افزایش حجم تقاضای خود را ندارد و بديهي است پس از اتمام اين زمان، سيستم دستورات خريد و فروش را بر اساس بالاترين قيمت ها مرتب نموده و آنها را با هم تطابق مي دهد. اولويت خريد با قيمتهاي بالاتر و زمان ثبت زودتر است. در صورتي که قيمت خريد بيشتر يا مساوي با قيمت فروش باشد، معامله صورت گرفته و پس از تاييد ناظر، گواهينامه معاملات براي طرفين صادر مي شود.
  • اگر كالايي وارد مرحله رقابت نشود و کارگزار خریدار قیمت پیشنهادی فروشنده را بپذیرد در همان مرحله زرد تطابق انجام شده و گواهي خريد پس از تاييد ناظر تالار صادر مي شود.
  • محصولاتی از قبیل انواع قیر، انواع محصولات کشاورزی، لوبکات، آمونیاک و غیره از طریق سیسم چند کالایی مورد معامله قرارمی گیرند.
6. کارمزد معاملات، حق پذیرش و حق درج در بورس کالای ایران
در حال حاضر کارمزد معاملات در بورس کالای ایران به این شرح است:
6.1. کارمزدهای خریدار کالا برای هر قرارداد خرید (بجز کالاهای کشاورزی و معاملات مشتقه)
  • کارمزد کارگزار: 0.0018 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد شرکت بورس کالای ایران: 0.0005 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد سازمان بورس و اوراق بهادار: 0.00032 تا سقف 8 میلیون تومان
  • جمع کل کارمزد خریدار: 0.00262 تا سقف 28 میلیون تومان
6.2. کارمزدهای خریدار کالا برای هر قرارداد خرید کالاهای رینگ کشاورزی
  • کارمزد کارگزار: 0.00225 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد شرکت بورس کالای ایران: 0.0005 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد سازمان بورس و اوراق بهادار: 0.00032 تا سقف 8 میلیون تومان
  • جمع کل کارمزد خریدار: 0.00307 تا سقف 28 میلیون تومان
6.3. کارمزدهای فروشنده کالا برای هر قرارداد فروش (بجز کالاهای کشاورزی و معاملات مشتقه)
  • کارمزد کارگزار: 0.0018 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد شرکت بورس کالای ایران: 0.0005 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد سازمان بورس و اوراق بهادار: 0.00048 تا سقف 12 میلیون تومان
  • جمع کل کارمزد: 0.00278 تا سقف 32 میلیون تومان
6.4. کارمزدهای فروشنده کالا برای هر قرارداد فروش کالاهای رینگ کشاورزی
  • کارمزد کارگزار: 0.00225 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد شرکت بورس کالای ایران: = 0.0005 تا سقف 10 میلیون تومان
  • کارمزد سازمان بورس و اوراق بهادار: 0.00048 تا سقف 12 میلیون تومان
  • جمع کل کارمزد: 0.00323 تا سقف 32 میلیون تومان
6.5. حق پذیرش کالاهای فلزی و پتروشیمی در بورس کالا
حق پذیرش بورس کالای ایران برای هر کالا 0.00007 برابر ارزش برآوردی کل معاملات سالانه تا سقف 50 میلیون تومان (کالاهای کشاورزی از حق پذیرش کالا معاف می باشند.)
6.6. حق درج کالا بر روی تابلو بورس کالای ایران
عرضه کنندگان کالا 0.0002 برابر ارزش معاملات یک سال و حداکثر تا سقف 15 میلیون تومان به عنوان حق درج کالا به بورس کالای ایران می پردازند. (عرضه کنندگان کالاهای کشاورزی از پرداخت حق درج معاف می باشند.)
7. جرایم
7.1. جریمه تاخیر در پرداخت وجه خرید کالا و عدم تسویه در مهلت قانونی
جریمه هر روز تاخیر در واریز وجه به حساب پایاپای بورس کالای ایران و عدم تسویه حساب روزانه 0.0025 ارزش کل قرارداد است که خریدار ملزم به پرداخت آن به فروشنده کالاست. (لازم به ذکر است که خریدار کالاهای نقدی در رینگ داخلی ملزم است قبل از پایان ساعت 12 ظهر روز سوم کاری پس از خرید، از طریق کارگزار خود نزد اتاق پایاپای بورس کالای ایران تسویه حساب نموده باشد. برای اطلاع از مهلت قانونی تسویه حساب معاملات رینگ صادراتی به سایت www.ime.co.ir مراجعه نمایید.)
7.2. جریمه ابطال قرارداد
هر قرارداد خرید در صورت عدم تسویه تا 5 روز کاری و 7 روز تقویمی از اتمام مهلت قانونی تسویه ابطال شده و خریدار موظف به پرداخت 0.05 برابر ارزش کل قرارداد به اضافه دو سر کارمزد خریدار و فروشنده به حساب پایاپای بورس است.